دهم آبان جشن آبانگان خجسته باد

جشنی است در گرامیداشت ستاره¬ ی روان (سیاره) درخشان «اَنَهیتَه / آناهید (زهره)» و رود پهناور و خروشان «اردوی / آمو (آمودریا)»، و بعدها ایزدبانوی بزرگ «آب»¬ها در ایران (غیاث آبادی، 1382،ص77).
بخش بزرگی در کتاب اوستا به نام «آبان یشت»(یشت پنجم) که یکی از باستانی¬ترین ِیشت¬ها می¬باشد به این ایزد بانو اختصاص دارد، در این یشت، او زنی است جوان، خوش اندام، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید و اندامی برازنده، كمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با سد ستاره¬ ی هشت گوش بر سر، كفش¬هایی درخشان در پا، با بالاپوشی زرین و پرچینی از پوست سگ آبی. اَناهید گردونه¬ای دارد با چهار اسب سفید، اسب¬های گردونه¬ ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند.
او در بلندترین طبقه¬ ی آسمان جای گزیده است و بر كرانه¬ ی هر دریاچه¬ ای، خانه¬ ای آراسته، با سد پنجره¬ ی درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو می¬باراند.
نیایشگاه¬های آناهیتا معمولا در كنار رودها برپا می¬شده و زیارتگاه¬هایی كه امروزه با اسامی دختر و بی بی مشهور هستند و معمولا در كنار آن¬ها آبی جاری است، می¬توانند بقایای آن نیایشگاه¬ها باشند.
برخی حتی سفره¬های نذری با نام بی بی (همچون بی بی سه شنبه) را بازمانده¬ی آیین¬های مربوط به آناهیتا می¬دانند.
آناهیتا همتای ایرانی «آفرودیت»، الهه¬ ی عشق و زیبایی در یونان و «ایشتر»، الهه¬ ی بابلی، به شمار می¬رود.
واژه¬ی «آب» که جمع آن «آبان» است در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریت «آپه» Apa و در فارسی هخامنشی «آپی» می¬باشد.
این آخشیج (عنصر) همانند آخشیج¬های اصلی دیگر چون آتش و خاک و هوا در آیین¬های ایرانیان باستان مقدس است و آلودن آن گناهی بس بزرگ است. برای هریک از چهار آخشیج امشاسپندی (فرشته) ویژه نامگذاری شده است. به گواهی اوستا و نامه¬های دینی پهلوی، ایرانیان آخشیج¬های چهارگانه را که پایه¬ ی نخستین زندگی است، می¬ستودند