از نگاه پیامبر(ص) آداب هدیه دادن به دیگران چگونه است؟

از دستوراتی که در آموزه های دینی تأکید بر آن شده، هدیه دادن به دیگران است؛ البته یادآوری این مسئله ضروری است که هدیه در متون دینی مفهومی وسیع تر از هدایای مادی است و شامل هدایای معنوی نیز می گردد.

از رسول گرامی (ص) روایات فراوانی در این مورد نقل شده است که مواردی از آن را بیان می کنیم........

1. از شرافت و بزرگوارى مرد نسبت به برادر مسلمانش این است که هدیه‏اش را قبول کند، و از آنچه دارد به او هدیه دهد، و خود را به خاطر او به مشقّت نیاندازد و سپس فرمود: من کسانی را که در این باره خود را به زحمت می اندازند دوست ندارم.
طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الأنوار، ص 219، کتابخانه حیدریه، نجف، 1385ق.

در این روایت{1} پیامبر (ص) هدیه دادن و هدیه گرفتن را از شرافت انسان مسلمان می داند و نکته لطیفی که بدان اشاره شده، آن است که هدیه، نباید با مشقت و زحمت همراه باشد و در انتخاب هدیه باید توان مالی لحاظ شود و در غیر این صورت مصداق "تکلف" می شود که با آنچه از "دیه" مورد نظر است، متفاوت می باشد.

2.امام باقر (ع) فرمود: رسول خدا (ص)هدیه را مى‏پذیرفت ولى از گرفتن صدقه پرهیز می کرد و مى‏فرمود: به همدیگر هدیه دهید؛ زیرا هدیه دلخوری ها را بر طرف مى‏سازد، و کینه‏ها و دشمنی­هاى دیرین را از بین می برد.
همان.

امام رضا(ع)از قول پدر و جدّ بزرگوارش نقل مى‏کند که فرمود: رسول اکرم (ص) هدیه را دوست مى‏داشت، برایش گوارا بود و آن را طلب مى‏نمود، و در مقابل به جبران آن اقدام مى ‏کرد.
همان.

4.رسول خدا (ص)فرمود: هدیه سه گونه است: یکى در مقابل هدیه ای دیگر، دیگر براى آشتی، و سوم براى رضاى خدا.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 5، ص 141، ح 1، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1365ش.

5. رسول خدا (ص) فرمود: چنانچه مرا به خوردن پاچه گاو یا گوسفندی، مهمانى کنند البتّه مى‏ پذیرم، و اگر پاچه گاو یا پاچه گوسفندى بمن هدیّه فرستند البته قبول مى‏کنم.
صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 299، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1413 ق.

در این روایت{5}ایشان پاچه گوسفند یا گاو را حضرت به عنوان نمونه ذکر کردند و مقصود این است که اگر چیز کم ارزشی به من هدیه دهند قبول می کنم.

6.رسول خدا(ص)فرمود:در بازگرداندن ظرف هاى هدیه‏ها شتاب کنید، زیرا موجب مى‏شود که (طرف مقابل از هدیه دادن پشیمان نشده و )بار دیگر برایتان هدیه آورد.
صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 300، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1413 ق.

7. امام رضا (ع)از اجداد خویش از رسول خدا (ص) روایت کرده است که فرمود: خوب چیزى است هدیه؛ زیرا آن کلید حوائج است.
صدوق، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا(ع)، ج 2، ص 74، ح 342، انتشارات جهان، 1378ق.

از روایاتی که در باره هدیه ذکر کردیم، می توان نتیجه گرفت گر چه این عمل از اهمیت والایی بر خوردار است، و حضرت رسول(ص)سفارش به آن نموده اند؛ اما توجه به خصوصیات و آداب و شرایطی که برای آن ذکر شده است ضروری است ؛ زیرا هدف اصلی هدیه، ایجاد انس و محبت و از بین رفتن کدورت ها و... می باشد.