يازدهم آذرماه سالروز شهادت ميرزا كوچك خانِ بزرگ (در سال 1300 خورشيدي) ، مبارز انقلاب مشروطه ، سردار جنبش جنگل و از نخستين رهبران جمهوري شوروي سوسياليستي ايران (معروف به جمهوري سرخ گيلان) گرامي باد. زندگي براي همه كس عزيز است ، اما براي مرد بزرگ، شرف از آن برتر است... (دیدگاه)

ميرزا يونس معروف به ميرزاكوچك خان در سال 1257 خورشيدي در شهر رشت چشم به جهان گشود و تحصيلات مقدماتي خود را در مدرسه حاجي حسن واقع در صالح آباد رشت و مدرسه جامع به آموختن صرف و نحو و تحصيلات ديني گذرانيد. چندي هم در مدرسه محموديه تهران به همين منظور اقامت گزيد. با اين سطح تعليم ميتوانست يك امام جماعت يا يك مجتهد از كار درآيد، امّا شرايط آن روزهاي كشور و حس آزادي خواهي و وطن پرستي وي را به چريكي بي باك و پايبند و استوار تغيير داد.

ميرزا كوچك در سال 1286 خورشيدي در گيلان به صفوف آزادي خواهان پيوست و براي سركوبي محمدعلي شاه قاجار، روانه تهران شد. ميرزا كوچكخان بعدها نهضت جنگل را پايهگذاري نمود و در سال ۱۲۹۳ مبارزه مسلحانه خود بر ضد ارتش خارجي داخل خاك ايران و بريگاد قزاق،( كه زير دست افسران روسي تعليم و تربيت شده بودند)، را شروع نمود و در اواخر سال 1294 ، همزمان با جنگ جهاني اول، چون اوضاع ايران را پريشان و آن را در اشغال بيگانگان ميديد، با گرايش به انديشه اتحاد جوامع اسلامي، كميتهاي به نام "اتحاد اسلام" را در حوالي تالش تشكيل داد. در سال 1919 م قراردادي ميان ايران و انگليس امضا شد كه در صورت اجرا، نفوذ بيشتر انگليسيها را در ايران به دنبال داشت. انعقاد اين قرارداد، زمينه حركتهاي مخالف دخالت بيگانگان در ايران، از جمله نهضت جنگل را فراهم ساخت. در نهايت قيام مسلحانه ميرزا كوچك خان با تعداد اندك ياران با وفايش كه مجذوب انديشههاي انقلابي و معنوي وي شده بودند در گيلان آغاز گرديد و در اندك مدت، از حمايت بيدريغ مردم آن سامان برخوردار شد. در اين حال، قزاقهاي روسي و نيروهاي انگليسي و قواي دولتي، هر كدام جداگانه و يا متفقاً براي سركوبي اين حركت، با گروههاي چريكي جنگل درگير شدند و اين نشان ميداد كه افكار و آرمانهاي سردار جنگل با منافع و مقاصد هيچ كدام وفق نميداد. اگرچه ميرزا در ابتدا پيروزيهاي چشمگيري به دست آورد، اما پس از چند درگيري با قواي دولتي، بر اثر توطئههاي روسيه و انگليس و بروز تفرقه ميان اعضاي اصلي نهضت، نيروهاي ميرزا پراكنده شدند. سعي قزاق‌ها، به فرماندهي سردار سپه براي مذاكره با ميرزا و دعوت او به مركز نتيجه نداده و بنا به دلايل فراواني مذاكرات به شكست انجاميد. يكي از اين دلايل اين بود كه تعدادي از جنگلي‌ها بمانند دكتر حشمت و يارانش قبلاً با سردار سپه توافق كرده بودن