نصب شده است.
صحن (حياط) شمالي:
صحن شمالي حافظيه به ابعاد 60* 50 متر است که سابقاً قبرستان عمومي بوده است. در وسط صحن، قبر خواجه قرار دارد که با داشتن پنج پله، قريب يک متر از کف صحن مرتفع تر است.
سنگ مرمري که کريمخان زند بر روي مزار حافظ گذاشته، هنوز با زيبايي و به همان حال باقي است.
بالاي قبر گنبدي است که به وسيله ي هشت ستون سنگي يکپارچه ي پنج متري و به شکل ستون هاي کريمخان نگهداري مي شود. سطح خارجي گنبد به وسيله ي ورق هاي مس، ترک ترکي، مانند کلاه قلندران و درويشان پوشيده شده و سقف گنبد با کاشي هاي رنگين معرق،تزئين شده است. دورتادور زير سقف ابياتي با خط ثلث روي کاشي نوشته شده است. بر روي اين کتيبه ها غزلي زيبا از حافظ با مطلع:
حجاب چهره ي جان مي شود غبار تنم خوشا دمي که از اين چهره پرده برفکنم
نقش بسته است. در جنوب صحن دو حوض آب بزرگ و مستطيل شکل (در شرق و غرب) قرار دارد که منبع آب حوض هاي بزرگ باغ ورودي در صحن جنوبي است و هر يک به وسيله ي دو باغچه با درختان نارنج، محصور شده است. دور تا دور صحن نيز باغچه هايي است که در آن ها کاج، سرو و نارنج کاشته شده و چمن کاري شده است. در سمت شرقي صحن، ديواري بلند است که پشت آن آرامگاه هاي خصوصي خانواده ي فربد و آرامگاه معدل (محل کنوني دفتر انجمن دوستداران حافظ) واقع شده است.
بر پيشاني اين ديوار غزل:
مزرع سبز فلک ديدم و داس مه نو
يادم از کشته ي خويش آمد و هنگام درو
و غزل:
عيب رندان مکن اي زاهد پاکيزه سرشت
که گناه دگري بر تو نخواهند نوشت
با خط زيباي ثلث بر روي کتيبه هايي نصب شده است.

در سمت شمالي صحن حافظيه، در وسط، عمارت کتابخانه است که مرکز حافظ شناسي در آن قرار دارد. سمت غرب کتابخانه، چايخانه ي سنتي و در قسمت شرق آن نيز غرفه ي فروش کتاب هاي ميراث فرهنگي است. بر سر در چايخانه کتيبه اي با خط نستعليق و بيت:
رواق منظر چشم من آشيانه ي تست
کرم نما و فرود آ که خانه خانه ي تست
و در سراسر پيشاني ديوار شمالي صحن، غزل :
سحرم هاتف ميخانه به دولت خواهي
گفت باز آي که ديرينه ي اين درگاهي
با خط زيباي ثلث به چشم مي خورد.سمت غربي صحن شمالي نيز ديواري است با غرفه ها و آرمگاه هاي خصوصي که بر پيشاني آن نيز غزل :
بيا که قصر امل سخت سست بنياد است
بيار باده که بنياد عمر بر باد است
جلوه گري مي کند.

در اين سمت نيز مقبره ها و آرامگاه هايي وجود دارد که مهمترين آنها مقبره الشعرا است و مابقي شامل:
آرامگاه خانوادگي ناصرالدين سالار، آرامگاه ضياء الدين فيلي، آرامگاه خانوادگي فريدون توللي (شاعر)، آرامگاه خانوادگي اسدالله عرب شيباني، آرامگاه خانوادگي خاندان طباطبائي کازروني و آرامگاه خانوادگي خاندان قوام الملک شيرازي است که سردر مرتفعي دارد.
پشت مقبره خاندان قوام (در سمت غرب مجموعه ي حافظيه) نيز حياط کوچکي است که در سمت مغرب آن چند مقبره شخصي متعلق به خانواده هاي مؤيدالملک قوامي، صاحب ديواني، فصيحي و... است.
در وسط اين محوطه کوچک و زيبا حوضي کوچک و نسبتاً عميق قرار دارد. اين قسمت اکنون به کلاس هاي بخش آموزش مرکز حافظ شناسي اختصاص يافته است.
در مقبره الشعرا (که با دري کوچک و آهني به فضاي بزرگ و چمن کاري شده منتهي مي شود) جمعي از شاعران، نويسندگان، عالمان، استادان دانشگاه و هنرمندان آرميده اند که مشهورترين آنان عبارتند از : دکتر لطفعلي صورتگر (شاعر، 1348-1279 شمسي)، دکتر مهدي حميدي شيرازي (شاعر و استد دانشگاه 1365-1293 شمسي) رسول پرويزي (نويسنده و داستان نويس، وفات 1356 شمسي) استاد جواد مصلح (فيلسوف فرزانه، 1377 -1298 شمسي) استاد محمد خليل رجايي (استاد حکمت و ادب، وفات 1354 شمسي) دکتر عبدالوهاب نوراني وصال (استاد دانشگاه 1373-1302 شمسي) استاد دکتر علي محمد مژده (استاد فرزانه ي ادبيات دانشگاه، وفات 1381 شمسي) استاد حميد ديرين (مؤسس و رئيس انجمن خوشنويسان فارس،1374-1315 شمسي) استاد نورالدين رضوي سروستاني (از بزرگان آواز و موسيقي اصيل ايراني،1379-1314 شمسي) آيت اله العظمي شيخ محمد باقر شهيد رابع مجتهد اصطهباناتي (سرحلقه ي آزادي خواهان فارس، شهادت 1286 شمسي) دکتر سيد ابوطالب فنائي (نويسنده، مترجم و شاعر، 1381-1328 شمسي) و... همچنين دورتادور ديواره ي صحن شمالي با آجرنماها و طرح هاي شمسه گونه و غرفه هايي با درهاي چوبي که شکل گل هاي نيلوفر را در نقش خود جاي داده اند به زيبايي صحن جلوه اي دو چندان مي دهد. خطوط ثلث کتيبه ها و کتيبه ي نستعليق تاريخ بنا را هنرمند و خطاط فقيد شادروان اميرالکتاب ملک الکلامي نوشته است.

در قسمت شمالي کف صحن و در کنار آرامگاه حافظ نيز چندين سنگ قبر ديده مي شود که مهم ترين آنها متعلق به شيخ محمد اهلي شيرازي (شاعر معروف و صاحب کتاب مشهور سحر حلال متوفي به سال 942 ه.ق.)، محمد نصيري الحسيني ملقب به فرصت الدوله شيرازي (شاعر، 1339-1271 ه.ق.)، قطب العارفين آقامحمدهاشم ذهبي شيرازي (از اقطاب سلسه ي ذهبيه، متوفي به سال 1199 ه.ق.) و حاج ملاعلي سمناني (عالم و عارف بزرگ) است.
در جلوي کتابخانه نيز مقبره حاج سيد محمدعلي کازروني شيرازي (از مجتهدان فارس) شيخ محمد مهدي کجوري (از مجتهدان برجسته) شيخ محمدحسن کجوري و سيد محمدرضا مجدالعلما (دستغيب) ديده مي شود. همچنين محل کنوني کتابخانه، مقبره قاسم خان، والي فارس بوده است.

2: دوره ای كه حافظ در آن ميزيست :
حافظ هنرمندی هدفمند بود و بنابراين از تاريخ زمانه اش جدا نيست . دوره زندگی اين شاعر در عصر فترت دوره ايلخانی و تيمور است يعنی كشمكش بين دو آشوب بزرگ مغول و تيمور. شيراز در اين اعصار كانون هنر ايران بود و به سبب هوشياری يكی از اتابكان فارس با دادن خراج هنگفت از گزند حمله مغول د رامان ماند و پناهگاه هنرمندان و انديشمندان شد و به شكوفايی اقتصادی و هنری رسيد. با اين وجود عصر حافظ دوران سقوط ارزشهاست . عصر جنگهای داخلی و تزوير های خانگی .در اين دوره قيام ها اغلب خودجوش و بدون سازماندهی بودند . و عناصر جنبش های سازمان يافته را بيشتر دراويش تشكيل ميدادند كه انها نيز توفيقی نداشتند ولی انديشمندان عصر خود را تحت تاثير قرار دادند . حافظ در دوران سياه امير مبارزالدين دلبستگی خود را به حركتهای تحول طلبانه نشان ميدهد :
از كران تا به كران لشكر ظلم است ولی
از ازل تا به ابد فرصت درويشان است .

3:حافظ و عرفان :
عرفان به معنی يافتن حقايق از طريق كشف و شهود است. و عارف د راشعار حافظ به معنی شخص خودشناس خداشناس حقيقت جوی است . مرتضی مطهری در تماشاگه راز ميگويد : ديوان حافظ يك ديوان عرفانی است . د رحقيقت يك كتاب عرفان است به علاوه جنبه فنی شعر. به عبارت ديگر ديوان حافظ عرفان است به علاوه هنر . ديوانی است كه از عرفان سرچشمه گرفته و به صورت شعر بر زبان سراينده جاری گشته.
بعضی هم برعكس عقيده دارند كه عرفان محلی است كه حافظ را به انسان و زمين پيوند ميدهد و حافظ عارف مطلق نيست. .
از ديدگاه عارفان جهان از عشق بوجود آمده و با نيروی عشق بازميگردد.در عرفان تقابل ميان عشق و عقل را به هنگام سخن گفتن از عشق زمينی و آسمانی ميبينيم. حافظ نيز در ميان اين سنت ديرينه گام مينهد . حافظ بارها به عاشق بودنش صراحت دارد .تقابل عشق و عقل در ابياتی كه خواجه عشق و رندی را در كنار هم ميآورد به خوبی روشن است :
عاشق و رند و نظربازم و ميگويم فاش
تا بدانی كه به چندين هنر آراسته ام
خواجه در حديث عشق غزل ميسرايد و عشق را والا تراز عقل ميداند و نگار زيبای خود را كه نه خط ميداند و نه درس مساله آموز مدرسين ميسازد.در شعر حافظ آنچه جهان را به حركت ميآورد و اين حركت را دوام ميخشد عطش دستيابی به مبدا است كه اين همان عشق است. شرح عشق بدانگونه كه مبنای وجود باشد پيش از حافظ نيز در شعر پارسی جايگاه خود را داشته است.
حافظ عشق را اشتياق به جاودانگی انسان و به گسستن زنجيرهای زمان و مكان به شكستن هنجارهای اجتماع ميداند در واقع عقل حافظ جان است و عشق ميل به فناست. وحدت وجود از بحث های اساسی عرفان است كه در شعر حافظ جايگاه خاصی دارد در شعر حافظ جهان با همه كثرت و رنگارنگی از حقيقت واحدی سرچشمه ميگيرد و به سوی هدف يگانه پيش ميرود .

4: انسان شناسی و حافظ :
انسان در جهان بينی عرفانی نقش فوق العاده ای دارد تا انجا كه انسان عالم كبير است و جهان عالم صغير . در شعر حافظ انسان آزاده ای شوريده است كه در قلبش شعله تابناك عشق روشن است و بار امانتی را كه كوهها و آسمانها از پذيرفتن آن سرزندند بر دوش ميكشد و فراتر از فرشتگان اوج ميگيرد و آنان را واميدارد تا با او باده مستانه بزنند.:
دوش ديدم كه ملايك در ميخانه زدند
گل آدم بسرشتند و به پيمانه زدند
حافظ اختلاف آدميان را د رنيافتن حقيقت ميداند و ميگويد :
جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه
چون نديدند حقيقت ره افسانه زدند
ريشه رنج انسان در پراكندگی است و نيز ريشه كينه ها و خودخواهی ها .حافظ جهان را خراب آباد و دامگه حادثه ميداند و ميگويد كه اگر چند روزی روح انسان درقفسی گرفتار است سرانجام آزاد خواهد شد :
چنين قفس نه سزای چو من خوش الحانيست
روم به گلشن رضوان كه مرغ آن چمنم

حافظ پيامی جديد در مورد انسان دارد در شعر مولوی انسان عاشقی است لبريز از شور جنون د ر شعر سعدی انسان موجودی است كاملا عادی در شعر خيام حيران و سرگشته است اما در شعر حافظ نشانی ميابد كه ويژه خود اوست . هم عاشق است و هم آزاده هم چشم به زيبايی های زمين دارد و هم زشتی ها را ميبيند . مهمتر از همه اينكه بر جهانی بهتر و شايسته تر نظر دارد. جهانی آنچنان كه بايد باشد نه آنچنان كه هست. :
آدمی در عالم خاكی نمی آيد بدست
عالمی ديگر ببايد ساخت و از نو آدمی

سلام بر شما...صبح بخیر